O NASNASZA OFERTANASZ ZESPÓŁAKTUALNOŚCISZKOLENIE - specjalista/instruktor terapiiCZYTELNIAGALERIEForumLINKIKONTAKT
Polskie Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii ODDZIAŁ KATOWICE
Dla pedagogów po wakacyjnej przerwie..
Współuzależnienie - owinięci trującym bluszczem
Czy ja lub ktoś z moich bliskich może być uzależniony?
Bliżej siebie, dalej od narkotyków...
Dziecko jest dla siebie kosmosem
Podstawy prawne działań profilaktycznych
Narkotyki -najlepsze wyjście nie wchodzić!
Narkotyki - czy to może dotyczyć mojego dziecka?
Uzależnienie - zdradziecki wąż
Podstawy prawne działań profilaktycznych

 

 

Podstawy prawne działań profilaktycznych

Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku ratyfikowana przez Polskę

30 września 1991 r. (Dz. U. Nr 120, poz. 526).

W preambule Konwencji podkreśla się, że rodzina będąca naturalnym środowiskiem dzieci powinna być otoczona niezbędną ochroną oraz wsparciem,

a dziecko wymaga szczególnej opieki, troski i ochrony prawnej zarówno przed jak i po urodzeniu. Wśród całego katalogu praw dziecka, można

wskazać te, które ściślej odnoszą się do profilaktyki.

Konwencja (Art. 5, Art. 27), zgodnie z zasadą pomocniczości, podkreśla, że odpowiedzialność za wychowanie dziecka i kierowanie nim w sposób

odpowiadający rozwijającym się zdolnościom dziecka spoczywa głównie na rodzinie oraz akcentuje poszanowanie państwa dla tego prawa. Dalej

mówi się o ochronie dziecka przed bezprawną ingerencją w sferę jego życia rodzinnego lub domowego (Art. 16), o pomocy rodzinie w wykonywaniu

obowiązków wychowawczych poprzez zapewnienie odpowiednich instytucji i usług (18), oświaty zdrowotnej i poradnictwa (Art. 24), programów

socjalnych (Art. 19).

Konwencja zwraca uwagę na zapewnienie w możliwie maksymalnym zakresie warunków życia i rozwoju dziecka (Art. 6). Wiąże się z tym prawo dziecka

do kontaktu i więzi z obojgiem rodziców (Art. 9), a także ochrona dziecka przed krzywdzeniem: przemocą fizyczną, psychiczną, wykorzystaniem

seksualnym, zaniedbaniem, wyzyskiem (Art. 19). Podkreśla się uznanie prawa "każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi

fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu". Przy istotnym dla profilaktyki budowaniu samorządności i demokracji szkolnej

warto pamiętać o artykułach: 12, 13, 14 i 16 zobowiązujących państwo do zapewnienia dziecku "swobodnego wyrażania własnych poglądów we

wszystkich sprawach dotyczących dziecka" stosownie do jego wieku oraz dojrzałości, do swobodnego wypowiadania się oraz swobody myśli,

sumienia, wyznania, a także ochrony przed bezprawną ingerencją w sferę jego życia prywatnego oraz przed godzeniem w jego honor.

Do artykułów od 12 do 16 Polska złożyła deklaracje, że wykonanie określonych w nich praw dziecka "dokonuje się z poszanowaniem władzy

rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną".

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483).

"Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia do decydowania o swoim życiu osobistym." (Art. 47)

"Rodzice mają prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości

dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania." (Art.48)

"Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami." (Art.53. ust. 3)

"Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom..." (Art. 68)

"Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonania obowiązku szkolnego określa ustawa. Nauka w

szkołach publicznych jest bezpłatna." (Art. 70, ust.1,2)

"Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej

pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa." (Art.70 ust. 4)

"Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą,

okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją." (Art. 72, ust 1)

"Zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako

zadanie własne." (Art. 166)

Przepisy oświatowe

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późniejszymi zmianami)

Zapis w preambule ustawy określa - "Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju...". Dla działań profilaktycznych

duże znaczenie mogą mieć niektóre z tych warunków sprecyzowanych w Art. 1:

  • wychowanie i opieka powinny być odpowiednie do wieku i osiągniętego rozwoju,

  • szkoła powinna wspomagać wychowawczą rolę rodziny,

  • treści, metody i organizacja nauczania powinny być dostosowane do możliwości psychofizycznych uczniów,

  • należy zapewnić uczniom możliwość korzystania z pomocy psychologicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej,

  • warunki nauki wychowania i opieki powinny być w szkole bezpieczne i higieniczne,

  • system oświaty zapewnia możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną i niedostosowaną społecznie,

  • zapewnia opiekę nad uczniami ze znacznymi lub sprzężonymi dysfunkcjami poprzez umożliwianie realizowania indywidualnych form i programów nauczania,

  • opiekę uczniom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej i życiowej (Art. 1 pkt 12).

Art. 5a ust. 2 precyzuje, że zapewnienie kształcenia, wychowania i opieki jest zadaniem oświatowym gmin i powiatów. Ustawa określa też

profilaktyczno - wychowawcze zadania nadzoru pedagogicznego.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół

(Dz. U. Nr 61, poz. 624).

Rozporządzenie wydane na podstawie Art. 60 ust.2 ustawy o systemie oświaty określa ważne dla profilaktyki kwestie. W par. 2.1 podaje się, że statut

określa zadania szkół, z uwzględnieniem:

  • programu wychowawczego szkoły i programu profilaktyki,

  • optymalnych warunków rozwoju ucznia, zasad bezpieczeństwa oraz zasad promocji i ochrony zdrowia,

  • zajęć dodatkowych dla uczniów odpowiadających ich potrzebom rozwojowym,

  • form opieki i pomocy uczniom, którym potrzebna jest pomoc i wsparcie,

  • współdziałania z instytucjami świadczącymi specjalistyczną pomoc,

  • współdziałania szkoły z rodzicami w zakresie nauczania, wychowania i profilaktyki.

W par. 17 jest zapis z którego wynika, że wskazane jest, aby wychowawca opiekował się oddziałem w ciągu całego etapu edukacyjnego.

Zmiana rozporządzenia z dnia 31 stycznia 2002 roku wprowadziła obowiązek uchwalenia przez radę pedagogiczną programu profilaktyki spójnego z

programem wychowawczym szkoły, zaopiniowanego przez rodziców i samorząd uczniowski. Zapis taki nie jest zobowiązaniem do prowadzenia

wyłącznie programów profilaktycznych, ale różnorodnych działań profilaktycznych.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego... (Dz. U. z 2002

Nr.51 poz 458). Dla profilaktyki szkolnej rozporządzenie to jest jednym z najważniejszych przepisów.

W Art. 3 pkt 13 ustawy o systemie oświaty definiuje się znaczenie podstawy programowej - "należy przez to rozumieć obowiązkowe na danym etapie

kształcenia, zestawy celów i treści nauczania oraz umiejętności, a także zadania wychowawcze szkoły, które są uwzględniane (...) w programach

nauczania oraz umożliwiają ustalanie kryteriów ocen szkolnych."

W omawianym rozporządzeniu określa się nowy cel pracy edukacyjnej - wszechstronny rozwój ucznia. Zakłada się, że nauczanie, wychowanie i

kształcenie umiejętności mają tworzyć harmonijne i wzajemnie uzupełniające się wymiary pracy edukacyjnej. Mówi się tam, że szkolny zestaw

programów nauczania, program wychowawczy szkoły i program profilaktyki stanowią spójną całość.

W rozporządzeniu znajdują się ścieżki edukacyjne związane treściowo z profilaktyką. Głównie chodzi tu o prozdrowotną oraz wychowania do życia w

społeczeństwie.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz. U.

z 2002r. Nr.15 poz 142).

Ramowy plan nauczania określa tygodniowy, obowiązujący wymiar godzin zajęć edukacyjnych włączając w to godziny do dyspozycji dyrektora

szkoły, które mogą być przeznaczone na "zorganizowanie zajęć edukacyjnych dla grupy uczniów z uwzględnieniem ich potrzeb i zainteresowań".

Zapis ten należy rozumieć w ten sposób, że mogą to być również zajęcia o charakterze opiekuńczo - wychowawczym.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i

słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych. (Dz.U. z 2001 r. Nr29 poz. 323 ze zmianami Dz. U. z 30 kwietnia

2002 r. poz. 433)

Ocenianie zewnętrzne musi być zgodne z jednakowymi dla całego kraju standardami wymagań. Ocenianie wewnątrzszkolne jest systemem przyjętym

w danej szkole, a jego zasady powinny być określone w statucie szkoły. Ocenianie to powinno spełniać dla ucznia funkcje informacyjne,

diagnostyczne, wspierające i motywacyjne. Polega ono na:

  • informowaniu uczniów i rodziców o wymaganiach i sposobach sprawdzania osiągnięć oraz jawności stawianych ocen,

  • rozpoznaniu zarówno poziomu, jak i postępu w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności,

  • dostarczaniu informacji o trudnościach i szczególnych uzdolnieniach ucznia,

  • pomocy uczniowi w samodzielnym planowaniu swojego rozwoju,

  • motywowaniu do dalszej pracy.

  1. Nauczyciel jest zobowiązany obniżyć wymagania edukacyjne w stosunku do ucznia, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się lub deficyty rozwojowe, uniemożliwiające sprostanie wymaganiom edukacyjnym wynikającym z programu nauczania. Na możliwości pomocy uczniowi zagrożonemu wskazuje też zapis o tym, że szkoła powinna w miarę możliwości stworzyć uczniowi szansę uzupełnienia braków w wiedzy.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, (...)

(Dz. U. Nr. 67 poz. 759).

W § 1 tego rozporządzenia określa się, że celem nadzoru pedagogicznego "jest doskonalenie systemu oświaty, a w szczególności jakościowy rozwój

szkół i placówek z ukierunkowaniem na rozwój ucznia i rozwój zawodowy nauczyciela".

Główne zadania wizytatorów i dyrektorów szkół związane z nadzorem pedagogicznym, to tzw. "mierzenie jakości pracy szkoły"oraz "wspomaganie

nauczycieli (...) w spełnianiu przez szkołę wymagań w zakresie jakości (...)".

Mierzenie jakości pracy szkoły polega na "zorganizowanym i systematycznym analizowaniu i ocenianiu stopnia spełniania przez szkołę (...) wymagań

wynikających z jej zadań, z uwzględnieniem opinii uczniów, rodziców i nauczycieli".

Mierząc pracę szkoły nie możemy pominąć jej funkcji profilaktyczno - wychowawczych. Owo "mierzenie" powinno mieć cechy diagnozy potrzeb,

występujących zagrożeń i problemów oraz efektów podejmowanych działań, w tym diagnozy przygotowania i umiejętności nauczycieli do zadań

profilaktyczno - wychowawczych. Należy przyjąć, że badając jakość pracy szkoły analizuje się także atmosferę wychowawczą szkoły oraz to, w jakim

stopniu spełniane są oczekiwania i zaspakajane potrzeby wszystkich grup szkolnej społeczności. Także na ile realizowane są wspólnie z rodzicami

zadania profilaktyczne, związane z ochroną dzieci i młodzieży przed zagrożeniami, wyrównywaniem szans edukacyjnych i wspieraniem rozwoju.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 stycznia 2001 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznej i

pedagogicznej (Dz. U. 2001r. nr 13, poz. 110).

Rozporządzenie określa, że pomoc psychologiczno-pedagogiczna polega w szczególności na:

  1. diagnozowaniu środowiska ucznia,

  2. rozpoznawaniu potencjalnych możliwości oraz indywidualnych potrzeb ucznia i umożliwianiu ich zaspokojenia,

  3. rozpoznawaniu przyczyn trudności w nauce i niepowodzeń szkolnych,

  4. wspieraniu ucznia z wybitnymi uzdolnieniami,

  5. organizowaniu różnych form pomocy psychologiczno - pedagogicznej,

  6. podejmowaniu działań profilaktyczno-wychowawczych wynikających z programu wychowawczego szkoły,

  7. prowadzeniu edukacji prozdrowotnej i promocji zdrowia wśród uczniów, nauczycieli i rodziców,

  8. wspieraniu uczniów w dokonywaniu wyboru kierunku dalszego kształcenia,

  9. wspieraniu nauczycieli i rodziców w działaniach wyrównujących szanse edukacyjne ucznia,

  10. udzielaniu nauczycielom pomocy w dostosowaniu wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych przez nich programów nauczania do indywidualnych potrzeb ucznia,

  11. wspieraniu rodziców i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych.

Podane są też formy, w których pomoc może być w szkole udzielana i ramy organizacyjne tej pomocy, tj.: zajęcia dydaktyczno - wyrównawcze,

korekcyjno - kompensacyjne, logopedyczne, socjoterapeutyczne oraz inne o charakterze terapeutycznym, a także klasy wyrównawcze i terapeutyczne.

Organizatorem pomocy pedagogicznej i psychologicznej w szkole jest pedagog i psycholog.

Przepisy pozaoświatowe

Należy wskazać również na najważniejsze przepisy pozaoświatowe, odnoszące się do profilaktyki. We wszystkich tych dokumentach podstawowe

działania wobec dzieci i młodzieży wynikają z zasad promocji zdrowia i promocji zdrowego stylu życia. Dopiero na ich tle przekazuje się wiedzę o

szkodliwości różnych zachowań i czynników oraz wskazuje na konkretne formy pomocy. Dostrzega się potrzebę współpracy w tych działaniach

instytucji rządowych, samorządów terytorialnych i organizacji pozarządowych. Akcentowana jest tu zawsze rola doskonalenia nauczycieli oraz

konieczność przygotowania dobrych programów profilaktycznych w szkołach. Finansowanie tych działań w szkole należy do organów

prowadzących.

Ustawa z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r. nr 28, poz. 153 , z późniejszymi zmianami).

Dzieci i uczniowie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (Art. 8, pkt 11).

Obowiązek ubezpieczenia uczniów powstaje z dniem przyjęcia do szkoły (Art.15, pkt 1).

Uczniów zgłaszają do ubezpieczenia społecznego szkoły (Art. 16, pkt 4).

Należy zwrócić uwagę, że w Art.3 ustawy uwzględnione są świadczenia profilaktyczne i związane z promocją zdrowia "Ubezpieczonym przysługują

świadczenia określone w przepisach ustawy, służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia., udzielane w przypadku choroby,

urazu... oraz w celu zapobiegania chorobom i promocji zdrowia".

Zgodnie z Art. 31b.1 "Kasa Chorych realizuje uprawnienia ubezpieczonego do świadczeń na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i

wczesnego wykrywania chorób poprzez:

  1. propagowanie zachowań prozdrowotnych, zachęcanie do indywidualnej odpowiedzialności za własne zdrowie,

  2. zapewnianie ubezpieczonym profilaktycznych badań lekarskich w celu wczesnego rozpoznawania chorób (...),

  3. prowadzenie profilaktyki stomatologicznej u dzieci do lat 18,

  4. przeprowadzanie badań profilaktycznych u dzieci (...),

  5. wykonywanie szczepień ochronnych."

Kasa Chorych realizuje te świadczenia "w ramach profilaktycznych programów zdrowotnych lub programów polityki zdrowotnej"

Narodowy program zdrowia 1996-2005

Narodowy Program Zdrowia uwzględnia także promocję zdrowia i profilaktykę oraz przewiduje współpracę wszystkich resortów, samorządów

terytorialnych i lokalnych społeczności. Przyjmuje się za Światową Organizacją Zdrowia, że zdrowie to "stan dobrego samopoczucia fizycznego,

psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności". Program przyjmuje strategię promocji zdrowia, zgodnie z którą jest

ono jednocześnie wartością, zasobem społeczeństwa i środkiem do osiągania lepszej jakości życia.

Zdrowie osiąga się poza zapewnieniem dostępu do świadczeń zdrowotnych, zdrowym stylem życia (który wpływa na zdrowie w ok. 60%) oraz

kształtowaniem środowiska sprzyjającego zdrowiu (ok 20%).

Program akcentuje też promocję zdrowia psychicznego. Stwierdza się w nim, że 15-20% dzieci i młodzieży w wieku szkolnym wymaga opieki

psychologiczno-psychiatrycznej, głównie z powodu stresogennych sytuacji oraz wadliwego stylu życia. W przypadku dzieci i młodzieży promocja

zdrowia polega przede wszystkim (porównaj cel 7) na: stwarzaniu im warunków harmonijnego rozwoju psychicznego i uczeniu umiejętności

zaspakajania potrzeb rozwojowych, w tym potrzeb związanych z aspiracjami, oczekiwaniem twórczego życia i prawidłowymi relacjami międzyludzkimi.

Niezbędne jest także zapewnianie im wsparcia w sytuacjach trudnych.

W konstrukcji NPZ z celu strategicznego, jakim jest "Poprawa zdrowia i związanej z nim jakości życia ludności", wyprowadza się 18 celów

operacyjnych. Tu warto wskazać na te cele operacyjne, z których wynikają zadania dla resortu oświaty.

  • Cel operacyjny 1 "Zwiększenie aktywności fizycznej ludności" - wyznacza głównie zadania związane z zapewnieniem warunków wychowania fizycznego w szkołach (5 godzin zajęć WF, sale gimnastyczne w 75% szkół, atrakcyjny program tych zajęć, przygotowanie nauczycieli wychowania fizycznego do roli animatorów zdrowego stylu życia).

  • Cel operacyjny 2 "Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej żywności" - wskazuje związek dożywiania uczniów z profilaktyką szkolną. Wyznacza zadania związane z zapewnieniem posiłków w szkole dla uczniów przy udziale samorządów lokalnych i rodziców (powinno objąć docelowo 50% populacji uczniów).

  • Cel operacyjny 3 "Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu" - wyznacza zadania związane z ograniczeniem palenia papierosów wśród nauczycieli oraz oceną rozpowszechnienia palenia wśród uczniów i przeciwdziałanie temu zjawisku.

  • Cel operacyjny 4 "Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód przezeń powodowanych" - wyznacza zadania związane z realizacją profilaktycznych programów edukacyjnych dla młodzieży i zmniejszenie spożycia alkoholu przez młodzież o 20 %.

  • Cel operacyjny 5 "Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych" - wyznacza zadania dla szkół związane z prowadzeniem w szkołach edukacji zdrowotnej dającej uczniom wiedzę i umiejętności chroniące przed sięganiem po narkotyki i przygotowaniem nauczycieli do prowadzenia związanej z tym działalności.

  • Cel operacyjny 6 "Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia" - wyznacza zadania dla szkół związane z realizowaniem programów wszechstronnej edukacji zdrowotnej, w tym programów opartych na siedliskowym podejściu typu "zdrowa szkoła" oraz przygotowaniem kształcenia i doskonalenia nauczycieli oraz doradztwa metodycznego w tym zakresie.

  • Cel operacyjny 7 "Promocja zdrowia psychicznego oraz zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych" - wyznacza zadania szkół związane z kształtowaniem u uczniów: odpowiedzialności za swoje zdrowie, umiejętności komunikowania się z innymi, rozwiązywania własnych problemów oraz radzenia sobie z konfliktami i stresem. Stawia też przed resortem edukacji zadania związane ze wspieraniem szkół promujących zdrowie, edukacją rodziców i doskonaleniem nauczycieli w tym zakresie, a także zapewnieniem dzieciom i młodzieży poradnictwa psychologicznego.

  • Cel operacyjny 16 "Stworzenie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączanie się lub całkowity powrót do czynnego życia" - dotyczy on ok. 300 tysięcy dzieci i młodzieży. Stawia przed resortem edukacji zadania związane z likwidacją barier architektonicznych w szkołach oraz edukacji niepełnosprawnych, w tym upowszechnienia klas integracyjnych w szkołach masowych.

Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230, z późniejszymi zmianami,

tekst jednolity z 27.4.2001).

Organy administracji rządowej i samorządowej mają obowiązek współdziałać w wychowaniu w trzeźwości. Zgodnie z Art. 4.1. prowadzenie działań

związanych z profilaktyką, w tym działalności informacyjnej i edukacyjnej w szkołach należy do zadań własnych gmin. Corocznie rada gminy uchwala

gminny program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Dyrekcje szkół powinny zabiegać, aby w ramach tego programu dodatkowo

finansowano nie tylko pracę z uczniami z grup podwyższonego ryzyka wymagającymi ze względów rodzinnych i wychowawczych pomocy w tym

zakresie, ale również rozwijać działania obejmujące wszystkich uczniów. Warto nadmienić, że jedynie ta ustawa zapewnia gminom odrębne, dodatkowe

środki finansowe (Art. 11) na profilaktykę i przeciwdziałanie alkoholizmowi, przeznaczając na ten cel 1% podatku akcyzowego od wyrobów

alkoholowych.

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, z późniejszymi zmianami).

Zobowiązuje do ochrony zdrowia psychicznego administrację rządową i samorządową, umożliwiając włączanie do tych działań także organizacji

pozarządowych i kościołów. Art. 2 precyzuje, że ochrona zdrowia psychicznego polega na:

  1. promocji zdrowia psychicznego i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym,

  2. zapewnieniu osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym,

  3. kształtowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi właściwych postaw społecznych, a zwłaszcza tolerancji, życzliwości, a także przeciwdziałaniu ich dyskryminacji.

  • W Art. 4. wskazuje się, że "Działania zapobiegawcze w zakresie ochrony zdrowia psychicznego są podejmowane przede wszystkim wobec dzieci, młodzieży (...) i obejmują "stosowanie zasad ochrony zdrowia psychicznego w pracy szkół, placówek oświatowych (...). W tych działaniach akcentuje się również rolę poradnictwa psychologicznego i specjalistycznego oraz wczesnego rozpoznawania potrzeb rozwojowych, doskonalenia nauczycieli.

Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz 55).

Ustawa ta zobowiązuje do ochrony instytucje rządowe i samorządowe, które mogą współpracować w tym zakresie z organizacjami pozarządowymi,

kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Istotne dla profilaktyki szkolnej są zapisy w Art. 3, zgodnie z którym do ochrony zdrowia przed

następstwami używania tytoniu należy między innymi promocja zdrowia, propagowanie zdrowego stylu życia, informowanie o szkodliwości używania

wyrobów tytoniowych oraz ochrona prawa osób niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Zapis Art. 5.2 brzmi "Zabrania

się palenia wyrobów tytoniowych poza wyraźnie wyodrębnionymi miejscami w szkołach i placówkach oświatowo - wychowawczych". Kolejny

artykuł 6 dotyczy: zakazu sprzedaży wyrobów tytoniowych młodzieży do lat 18, zakazu sprzedaży tych wyrobów w szkołach i na terenie obiektów

sportowo - rekreacyjnych, w automatach, w opakowaniach mniejszych niż 10 sztuk. Z doświadczenia wiadomo, że zakazy te są często lekceważone

przez akcje promocyjne przemysłu tytoniowego.

Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 1997 Nr 75 poz.468 z późniejszymi zmianami).

W słowniczku ustawy podanym w Art. 6 przez osobę zagrożoną uzależnieniem rozumie się "osobę, u której zespół zjawisk psychicznych i

oddziaływań środowiskowych stwarza wysokie prawdopodobieństwo powstania zależności od środków odurzających lub substancji

psychotropowych, albo osobę sporadycznie używającą środki odurzające lub substancje psychotropowe albo środki zastępcze".

Ustawa ta już w początkowym Art. 1.2 precyzuje, że przeciwdziałanie narkomanii obejmuje działalność wychowawczą i zapobiegawczą, która obejmuje

zgodnie z Art. 7.1:

  1. promocję zdrowia psychicznego,

  2. promocję zdrowego stylu życia,

  3. informowanie o szkodliwości środków i substancji, których używanie może prowadzić do narkomanii oraz o narkomanii i jej skutkach.

Zadania związane z przeciwdziałaniem narkomanii powinny być realizowane zarówno przez administrację rządową, jak i samorządową. Zgodnie z Art.

7.2 zadania związane z przeciwdziałaniem narkomanii realizowane są również przez szkoły i placówki oświatowe. Realizując zapis Art. 8.1. Minister

Edukacji Narodowej uwzględnił w podstawie programowej problematykę promocji zdrowia psychicznego, zdrowego stylu życia i zagadnienia

profilaktyki narkomanii.

Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późniejszymi zmianami).

Zapisy w tej ustawie odzwierciedlają zasady zreformowanego systemu opieki nad dzieckiem i pomocy jego rodzinie. Stąd duże znaczenie wymienionej

ustawy dla profilaktyki szkolnej, zwłaszcza profilaktyki drugiego rządu obejmującej dzieci z grup ryzyka.

Po przejęciu przez resort pomocy społecznej niektórych zadań resortu edukacji, jak np. prowadzenia placówek opiekuńczo-wychowawczych (domy

dziecka, rodzinne domy dziecka, pogotowia opiekuńcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, ogniska

wychowawcze oraz świetlice i kluby środowiskowe) należy zwrócić uwagę na zadania opiekuńczo - wychowawcze realizowane przez powiat. Z tego

powodu niezbędne też będzie nawiązanie współpracy szkół z powiatowym centrum pomocy rodzinie.

Do zadań powiatu z zakresu pomocy społecznej, zgodnie z Art. 10a, należy między innymi:

  • organizowanie specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego dla rodzin naturalnych i zastępczych,

  • prowadzenie ośrodka interwencji kryzysowej,

  • zapewnienie opieki i wychowania dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodziców oraz dzieciom niedostosowanym społecznie, w szczególności poprzez prowadzenie i organizowanie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, placówek opiekuńczo-wychowawczych, w tym ognisk wychowawczych, świetlic i klubów środowiskowych o zasięgu ponadgminnym dla dzieci i młodzieży, a także tworzenie i wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie (Art. 10 pkt 7),

  • organizowanie opieki w rodzinach zastępczych.

W Art. 33a.1, 2 są ważne zapisy dotyczące pracy profilaktycznej z rodziną ucznia: "Rodzinie mającej trudności w wypełnieniu swoich zadań udziela się

pomocy w formie: 1) poradnictwa rodzinnego, 2) terapii rodzinnej, 3) pracy socjalnej". Rodzina taka "otrzymuje w szczególności pomoc poprzez

działania: specjalisty przygotowanego do pracy z rodziną lub w środowisku lokalnym, (...) placówek opiekuńczo-wychowawczych dziennego pobytu,

(...) innych podmiotów, których działanie daje potrzebne wsparcie dziecku i rodzinie".

Opracowała:

Maria Siwek